6. Câu hỏi thường gặp về Pin cát & Pin Lạnh
Pin cát và Lưu trữ năng lượng nhiệt (TES) hiểu đơn giản là gì?
Hãy coi nó như một chiếc phích giữ nhiệt khổng lồ cho nóng hoặc lạnh. Bạn làm nóng vật liệu rẻ tiền như cát, gạch, nước (hoặc đóng băng thành Pin Lạnh) khi điện rẻ hay trời nắng, giữ bên trong lớp cách nhiệt dày, rồi lấy nhiệt nóng hoặc hơi lạnh đó ra dùng sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày khi gia đình, tòa nhà hay nhà máy cần.
Lưu trữ nhiệt có giống lưu trữ điện không?
Không. Điện là năng lượng linh hoạt (kWh(e)) chạy được điện thoại, mô-tơ, đèn hay máy sưởi. Nhiệt và lạnh là nhiệt năng (kWh(th)) gắn với nhiệt độ. Đổi 1 đơn vị điện thành nhiệt rất dễ (gần 100% thành nhiệt), còn máy làm lạnh có thể tạo 2.5 đến 5 đơn vị lạnh từ 1 đơn vị điện. Nhưng đổi nhiệt dự trữ ngược lại thành điện khó hơn nhiều và mất phần lớn năng lượng thành nhiệt thải.
Vì sao chuyển nhiệt từ Pin cát ngược lại thành điện lại kém hiệu quả?
Vật lý đặt ra một trần cứng gọi là giới hạn Carnot, phụ thuộc vào độ chênh giữa nhiệt độ lõi nóng và không khí bên ngoài (tính theo độ Kelvin). Bồn cát hoặc muối 600°C trong thời tiết 25°C chạm trần lý thuyết 66%, và tua-bin hơi thực tế chỉ thu được khoảng một nửa con số đó, còn lại khoảng 25% đến 35% lượng điện ban đầu. Vì thế các startup muốn phát điện từ nhiệt phải đẩy nhiệt lên trên 1.500°C dùng tế bào quang nhiệt (TPV) hoặc dùng vòng bơm nhiệt (PTES).
Khi nào Pin cát hoặc Pin Lạnh thắng pin Lithium-ion?
Bất cứ khi nào đầu ra cuối cùng bạn cần là nhiệt hoặc lạnh. Nhà máy sấy nông sản, tạo hơi nước, sưởi ấm hay làm mát cao ốc văn phòng không cần điện ở bước cuối. Tích điện mặt trời hoặc điện đêm thẳng thành nhiệt (hiệu suất 80% đến 95%) hay băng (2.5 đến 5 đơn vị lạnh trên 1 đơn vị điện) thường rẻ hơn rất nhiều trên mỗi kWh so với pin Lithium-ion, và phần cứng gần như không chai theo chu kỳ sạc xả.
Khi nào pin Lithium-ion thắng lưu trữ nhiệt?
Khi bạn cần đầu ra là điện trong khoảng 1 đến 6 giờ, như xe điện, điện thoại, điện dự phòng gia đình và cân bằng tần số lưới nhanh. Pin Lithium-ion trả lại 85% đến 90% điện năng đã nạp, mức hiệu suất mà chưa động cơ nhiệt-điện thuần túy nào đạt được hiện nay.
Ba cơ chế chính giúp pin nhiệt giữ năng lượng là gì?
Thứ nhất, làm nóng hoặc làm lạnh vật liệu mà không đổi pha (nhiệt hiện, như Pin cát, gạch, nước). Thứ hai, làm đông hoặc nóng chảy ở nhiệt độ ổn định (nhiệt ẩn, như đóng băng nước trong Pin Lạnh hoặc dùng sáp/muối PCM). Thứ ba, phản ứng hóa học thuận nghịch (nhiệt hóa học), dùng nhiệt tách hai chất ra để giữ ở nhiệt độ phòng không thất thoát cho tới khi trộn lại.
Pin Lạnh thương mại đã tồn tại bao lâu rồi?
Hơn 35 năm. Các bể bóng băng như Cryogel (ra mắt năm 1989 với bóng nhựa lõm co giãn theo độ nở 9% của nước khi đóng băng) và bể ống băng như CALMAC (nay là Trane IceBank, từ thập niên 1980) đã dịch chuyển tải điều hòa cho cao ốc văn phòng và sân bay sang giờ điện thấp điểm ban đêm suốt nhiều thập kỷ.
Tại sao Pin Lạnh dùng nước muối hoặc glycol trong ống thay vì nước thường?
Nước thường đóng băng cứng ở 0°C nên sẽ làm tắc và vỡ ống trước khi bể băng đông hoàn toàn. Dung dịch glycol hoặc nước muối lạnh vẫn ở dạng lỏng xuống tới -5°C đến -21°C, đủ lạnh để đóng băng nước trong khuôn/bóng vào ban đêm và dẫn hơi lạnh tới hệ điều hòa vào buổi chiều nóng.
Tại sao bồn Pin cát lớn giữ nhiệt hàng tuần còn mẫu thử nhỏ nguội qua đêm?
Lượng nhiệt lưu trữ tăng theo thể tích bên trong, còn nhiệt thoát ra qua diện tích thành bao bên ngoài. Tăng gấp đôi mỗi cạnh của hộp chứa sẽ tăng thể tích lên 8 lần trong khi diện tích vỏ chỉ tăng 4 lần. Mẫu thử 20 kg của tôi (Sand Battery V0) nguội trong vài giờ, trong khi bồn cát 100 MWh cấp đô thị mất chưa tới 1% nhiệt mỗi ngày.
Mức độ sẵn sàng công nghệ (TRL 1 đến 9) nghĩa là gì?
TRL là thang điểm từ 1 đến 9 đo mức độ trưởng thành của một công nghệ. TRL 1 đến 3 là nghiên cứu phòng thí nghiệm. TRL 4 đến 6 là nguyên mẫu thử nghiệm thực tế. TRL 7 đến 8 là nhà máy thương mại cỡ lớn đầu tiên. TRL 9 là thiết bị thương mại đã chạy ổn định tại nhiều khách hàng, như bóng băng Cryogel hay nồi hơi điện. Xem định nghĩa đầy đủ về Technology Readiness Level (TRL) trên Wikipedia →